Built with Berta.me

  1. Een blog dat ik sporadisch zal bijhouden met essays over film en de dingen. 

  2. Certain Women 

    Soms trek je vol overtuiging je kleren uit voor iemand, maar staat de ander een beetje versuft voor zich uit te kijken. Voorzichtig pak je al je kleren weer op, je bedekt kruis en  borsten, en langzaam schuifel je achteruit. De situatie blijkbaar totaal verkeerd ingeschat. Zo is het ook met Jamie en Beth in Kelly Reichardt’s Certain Women.

     In het laatste stuk van het drieluik volgen we Jamie, die wekenlang de avondlessen over onderwijsrecht van de jonge advocaat Beth volgt. Jamie werkt als paardenverzorgster op een ranch en heeft zelf niet veel aan de lessen, behalve dat ze haar de kans bieden om Beth vanaf de achterste bank in de klas te bewonderen. Wanneer een vervanger de lessen overneemt, wordt Jamie overweldigd door de angst Beth nooit meer te zullen zien, en rijdt ze de hele nacht door om haar nog een laatste ding te zeggen:

    I just knew that if I didn’t start driving I was never gonna see you again. I didn’t want that.

     Jamie presenteert haar hart op een dienblad, maar Beth staat er verdwaasd bij –  blijkbaar is dit het laatste wat ze had verwacht.

     Het verhaal van  Beth en Jamie is een studie in stilte. Het leven van Jamie bestaat uit routine. We zien haar op de rug. Ze schuift  de staldeuren open en we kijken naar een  adembenemend sneeuwlandschap. De paarden galopperen om Jamie heen wanneer ze hen komt voeren. De eerste keer dat Jamie haar ogen richt op Beth voel je haar verlangen en voel je de jaren van eenzaamheid die daaraan vooraf zijn  gegaan. Na elke les vergezeld Jamie Beth naar een diner. Jamie krijgt van verliefdheid en verlangen geen hap door haar keel. Er wordt niks benoemd, er wordt geen enkel verlangen uitgesproken. Door de stiltes heen voel je hoe Jamie’s toewijding aan Beth vorm begint te krijgen, je voelt haar fragiliteit en onzekerheid.

     Om haar hart te winnen komt Jamie Beth op een avond ophalen gezeten op  een paard van de boerderij, om vervolgens - zoals elke week weer - naar de diner te gaan. Dit, en de persoonlijke verhalen die Jamie vertelt, glijden van Beth af als waterdruppels van een eend. Zowel Beth als Jamie heeft een bord voor de kop. Beth ziet niet wat er in Jamie omgaat, en Jamie niet dat Beth niet verliefd is.

    Tegen de tijd dat Jamie de hele nacht doorrijdt om Beth in haar woonplaats haar liefde te verklaren, weet je als kijker dat Jamie’s verdriet onafwendbaar is  Haar liefde zal niet worden beantwoord, maar je ziet ook dat haar verliefdheid een stuwende kracht is die niet is te stoppen. Jamie wacht in de winterse ochtendschemering in haar auto voor het kantoor van Beth. We horen alleen haar zenuwachtige ademhaling, het frommelen aan haar jas, en zien vervolgens het ongemakkelijke lachje van Beth.  “You drove all the way out here?” vraagt ze ongelovig . Als een mokerslag  knalt Jamie’s uit elkaar – Beth heeft er zelfs niet eens aan gedacht om Jamie te vertellen dat ze met lesgeven is gestopt. Jamie is poedelnaakt.

    In het lange shot dat volgt kijken we naar Jamie die verslagen terugrijdt naar de afgelegen boerderij. Er zijn geen scenes waar Jamie expliciet haar liefde verklaart voor Beth. We zien het alleen in haar ogen als ze naar Beth kijkt; we zien het aan haar zenuwachtige lichaamstaal, en aan de eenzame scenes rond de paardenstal. Door de afwezigheid van expliciete uitingen van  liefde, projecteren we in de verdrietige ogen van Jamie alle pijn die we zelf ooit hebben meegemaakt. De lengte van het shot, het ritme, de kou, de eenzaamheid – het kruipt langzaam aan ook in mijn lichaam. De liefde van Jamie voor Beth kwam uit het diepst van haar hart . Ze dacht dat ze de perfecte liefde binnen handbereik had. In plaats daarvan is de verwerkelijking van haar verlangen haar wreed ontnomen. Ze zal weer terug gaan naar de routine, de kille realiteit, de eenzaamheid die haar opnieuw zal achtervolgen op de boerderij, waar ze ’s avonds  alleen op de bank zit en televisie kijkt, in de ochtenden de staldeuren opent naar een prachtig maar ongenaakbare  winterlandschap en niemand heeft om dat mee te delen.

    We kennen het allemaal; we zijn zo verdwaasd van verliefdheid dat we dingen beginnen te zien die er eigenlijk niet zijn. In je hoofd ben je al tien jaar verder, getrouwd, en ga je samen met de kinderen op vakantie in de auto. Zo laten we wel vaker ons hoofd op hol slaan; we dromen over onze Oscar acceptance speech, we zien een realistische kans om met Leonardo DiCaprio te trouwen, en stellen ons voor dat we een DJ zijn in een uitverkochte concertzaal, waar we “What’s going on Amsterdam?!” door de microfoon brullen en vervolgens de hele zaal aan het springen brengen.

    Net als Jamie heb ook  ik in mijn hoofd werelden van liefde gebouwd die niet konden bestaan. Hartstochtelijk verliefd, was ik even gelukkig in mijn illusie. Toen die niet waar bleek te zijn, was ik stom van verbazing. Daarna sloeg de eenzaamheid in als een mokerslag. Ik stond er helemaal alleen voor. Maandenlang was ik niet te troosten, ik had het gevoel iemand te hebben verloren,  en huilde hete tranen van verdriet. Zo mocht het gewoon niet gaan. Dit was niet de afspraak. ‘Ik wil dit niet, ik wil dit niet, ik wil dit niet,’ is het enige wat ik kon denken.’ Mijn initiële gevoel van machteloosheid was zo overweldigend, dat ik mijn hoofd tegen de muur wilde slaan. Wekenlang liep ik rond met het gevoel alsof een ijskoude hand zich om mijn hart had gewikkeld. De wereld was kil en onaangenaam, mijn oren suisden, het was zwart voor mijn ogen. Ik wilde gewoon knock-out geslagen worden en pas wakker worden als mijn ondragelijke verdriet voorbij was.

    Kelly Reichardt heeft een zelfvertrouwen waar ik als beginnend filmmaker immens jaloers op ben. Als kunstenaar wil je natuurlijk graag iets belangrijks zeggen, en in die krampachtigheid loop je het grote risico een dode mus op te dienen. Reichardt daarentegen schetst met enkele simpele lijnen een rijke wereld. De aantrekkingskracht van Certain Women zit in zijn melancholische ritme en gelaagde personages, die een betekenis omvatten die verder reikt dan het scherm. Door de terughoudendheid van Reichardt, kan je de film keer op keer bekijken, elke keer ontdek je meer en kruipt het verhaal nog meer onder je huid.

    Omdat de wereld, en daarbij Jamie’s liefde en verdriet, niet worden vastgelegd in clichés over liefde of eenzaamheid, kan ik mijzelf er ook in herkennen, zonder dat het mij perse hoeft te ‘genezen’ van mijn onbeantwoorde liefde. Jamie vind ik geen sukkeltje, en daarmee ben ik ook geen sukkeltje. Naïef misschien, maar de liefde die ik voelde was oprecht.

    Jamie is een dromer, toegewijd en meelevend, een avonturier zowel  in haar werk als in haar gedachten. Soms lukt de liefde gewoon niet, hebben onze gedachten het voortouw genomen op de realiteit.